Kinuna ni Police Senior Inspector Juan Abaya, hepe ti polis ti San Ildefonso, nga intanggaya daytoy ni Singson para iti madagdagus a pannakasolbar iti pannakapapatay ni dati a bise mayor Anthony “Tonyboy” Que y Purisima, 55, naasawaan, ken residente iti Barangay Vacunero, Sto. Domingo, Ilocos Sur idi rabii ti Enero 31 iti Barangay Poblacion West, San Ildefonso.

Awan pay ti nagparang a saksi iti nasao a pammapatay.

Segun iti inisial nga inbestigasion dagiti polis, madama nga agpatpatang ti biktima ken ni Arlene Tubon y Tubon, 26, taga-Barangay Napu, Sto. Domingo, Ilocos Sur, naasawaan, iti likudan ti Recel apartment iti Barangay Poblacion West, San Ildefonso idi pinaltogan dagiti di pay nabigbig a suspek a mapapati a nagpuesto iti alad a malikudan ti biktima ken ni Tubon.

Kanaig daytoy, nangbuangay ni Police Senior Supt. Noel Baguitan Amoyen, DSC, iti investigation team a binukel dagiti polis ti provincial police office a pakairamanan ti ISCIDT ken provincial crime laboratory, tapno mangiwayatda iti naing-inget nga inbestigasion mainaig iti pannakapapatay ti dati a bise mayor.

Dua ti anggulo a kitkitaen dagiti inbestigator: no adda pannakainaigna iti politika wenno love triangle ti pammapatay.

Mapapati a maysa a Filipino American ti asawa ni Tubon nga agnanaed iti Hawaii.

Intaray dagiti nagresponde a polis ni Que iti Metro Vigan Cooperative Hospital ngem indeklara ti nangtaming kenkuana a doktor a dead on arrival.

Nakarekobre dagiti inbestigador iti tallo a kapsula ti cal .45 ken 5 a kapsula ti cal .9mm iti nakapasamakan iti krimen.

Segun ken ni Abaya,  adda nakakita iti dua a tattao a nagnagna a napardas a  nagpalaud sada naglugan a naglibas. Nupay kasta, saan a nailasin dagitoy agraman ti numero ti naglugananda gapu ta nasipnget.

Kinuna ni Abaya nga agtultuloy ti panagimbestigada mainaig iti nasao a pammapatay idinto a dinawatna kadagiti nakasaksi iti krimen iti iruruarda a mangted iti impormasion para iti madagdagus a pannakasolbar ti kaso.

Nagkandidato ni Que a bise mayor ti Sto. Domingo, katiket ni dati a Congressman Mariano Tajon idi napalabas nga eleksion ngem naabak.#

Ni Candon City Administrator Grace G. Singson, ti nangibagi ken ni Mayor Allen Singson a nangawat iti pammadayaw iti pannakapili ti Candon City a kasiglatan kadagiti amin nga ili ken siudad ditoy probinsia iti programa a naangay iti NSCC Plaza iti daytoy nga ili idi Pebrero 2.

Lima a major awards ti inyalat daytoy a siudad a pakairamanan ti Best Coastal Resource Management (Brgy. Tamurong 2nd), Safest and Most Peaceful Barangay (Brgy. San Andres), Best in Agricultural Productivity (Brgy. Palacapac), Best in Livestock Production (Brgy. Oaig Daya) ken Outstanding Sangguniang Barangay (Brgy. Calaoa-an) idinto a pito pay a minor awards ti nakapilianda kas iti Best in Gender and Development Program Implementation (Brgy. Palacapac), Most Functional Brgy. Diaster Risk Reduction and Management Council (Calaoa-an, Candon), Best in Sports and Physical Development Program Implementation  ken Best Sangguniang Kabataan (Tamurong 2nd), Best Day Care Center (Brgy. San Agustin), Best Performing Non-Government Organization (Gunglo Dagiti Annak ti Langlangka Ist) ken Outstanding Barangay-Based Cooperative (Metro Paypayad Cooperative).

Uppat a major awards ti nagun-od ti Cabugao iti pannakapilina a maikadua a kasiglatan babaen ti Most Healthy Barangay ken Best Performing Barangay (Brgy. Pug-os), Best in Nutrition Program Implementation (Brgy. Bonifacio) ken Best Innovative Practice (Brgy. Dardarat).

Nagun-od pay ti Cabugao ti pito a minor awards a pakairamanan ti Best in Barangay Intensive Gardening (Pug-os), Best Barangay Herbary, Best in Elderly Welfare Program Implementation ken Best in Persons with Disability Program Implementation (Brgy. Bonifacio), Most Functional Barangay Anti-drug Abuse Council ken Outstanding Lupong Tagapamayapa (Brgy. Aragan) idinto a ni Macrina Saturno ti Brgy. Bonifacio ti napili a  Barangay Nutrition Scholar maysa nga individual award.

Napadayawan a maikatlo ti Sto. Domingo gapu iti panangiyalatna ti major award a Best in Fish Production and Aquaculture Development (Brgy. Suksukit),  maysa a minor award kas Outstanding Barangay-based Micro SME Entrepeneur (Brgy. Suksukit) ken maysa nga individual award babaen ti pannakapili ni Anita Castillo ti Brgy. Paras kas Outstanding Barangay Day care Worker.

Dagiti sumaganad dagiti dadduma pay a nangabak: Cleanest and Greenest Barangay – Palali Norte, Sta. Lucia; Best Barangay Tree Park – Dapdapig, Gregorio del Pilar;  Best in Solid Waste Management – Brgy. Cabugao, Suyo; Most Functional Botika ng Barangay – Brgy. Ronda, Sta. Lucia; Outstanding Barangay Health Worker – Hercula Diaz, Brgy. Pidpid, Sta. Cruz; Most Child Friendly-Barangay – Brgy. Fatima, Vigan City; Best in Culture and Arts – Brgy. Concepcion, Gregorio del Pilar; Best in Tourism Promotion – Brgy. Daligan, Sta. Cruz; Best in Youth Development Program Implementation – Brgy. Urzadan, Suyo; Best Managed Elementary School in the Barangay – Pudoc Elementary School, San Vicente; Outstanding Fishermen’s Association – Brgy. Pilar Fish Searchers Fishermen Association iti Sta. Cruz; ken Best Farmers Association -  Suysuyan Farmers Association, Lidlidda.#

Nasukalan dagiti polis ti nasao a plantasion nga aglawa iti sumurok-kumurang a 16 metro kuadrado iti bakante a lote a napalawlawan kadagiti kaykayo iti kapanpantokan a paset ti nadakamat a barangay a nakaimulaan iti duapulo a fully grown a marihuana a mapattapatta nga agbalor iti P4,000.00.

Sakbay ti pannakasukal iti nasao a plantasion, nagturong dagiti polis iti Barangay Cusocos kalpasan a nakaawatda iti tawag iti selpon manipud ken ni Barangay Captain Ester Sape a nangipakaammo kadakuada nga adda kinamatda a dua a lalaki a suspetsoso ti tignayda ket natiliwda ti maysa a Lawrence Montero y Adona, 24, naasawaan, mannalon, ken residente iti Barangay San Antonio, Narvacan, Ilocos Sur.

Innaganan ni Montero ti kaduana a ni John Martinez y Delfin, 22, baro, mannalon ken residente met laeng iti Barangay San Antonio, Narvacan, Ilocos Sur.

Segun ken ni Montero, nagluganda ken ni Martinez iti Honda Bravo a motorsiklo iti ipapanda iti barangay tapno gumatangda iti marihuana ngem bayat ti panagur-urayda iti sango ti maysa a kalapaw iti panpantok iti asideg ti barangay road, sinitar ida ti maysa a di nabigbig a lalaki a nakalugan iti motorsiklo no ania ti kaaddada iti nasao a lugar.

Mapapati a naalarma dagiti dua ket nagtarayda iti nagsupadi a direksion ngem kinamat ida dagiti bumarangay a nakatiliwan ni Montero.

Nangisayangkat dagiti polis iti pursuit operation, kaduada dagiti kameng ti barangay council agraman ni Montero ket ditoy a nasukalanda ti nasao a plantasion.

Naipiskotda met ni Martinez iti Barangay Lapting, Nagbukel.

Pinarut dagiti barangay officials ken polis dagiti pinuon ti marihuana sada inkuyog dagiti dua iti police station para iti pannakaimbestigada.#

“The government must be proactive in its stance to ensure that the jobs of 800,000 call center agents in the Philippines remain secure and that outsourcing firms remain happy in their stay here in the Philippines.

However, so far, the government has not been very effective in promoting a strong business environment in the country, letting slip the high cost of electricity and transport which affects their businesses and make them rethink reinvesting in the Philippines.”

Magsaysay further said that the government should brace for the impact of Obama’s move as it will definitely impact the status of employment in the country and affect the livelihood of millions of families who depend on the sector to earn their income.

“Where are the PPPs that the President has promised in his SONA? Where are the investments that he was trumpeting following his trips overseas? So far, it has all been lip service and he cannot use transition as an excuse now because he has been in office for almost two years already. What has his administration managed to accomplish in terms of economic growth? And what has it done in the years since this administration assumed office? So far, nothing, except prosecute those who oppose his administration.”

Magsaysay said that whether or not BPOs will leave the country because of the current state of employment in the United States, the government needs to institute a back up plan for the possible displacement of BPO workers in the country.

“The President’s handling of negative news is atrocious. He seems to be wearing blinders and earmuffs when it comes to receiving unfavorable information. He goes on the defense and dismisses these and does nothing rather

than taking action and becoming more proactive. When the threat becomes a reality, we are left ill equipped to deal with its consequences and it is the Filipino people who suffer.”

“There is a saying in English that it is better to be safe than sorry. An ounce of prevention is better than a pound of cure. This means that we should be prepared with countermeasures rather than sit around and wait until we become victims of circumstance. I hope the President understands that it is not just about him but rather the future of the Filipino workforce that is at stake.”#

LAOAG CITY – Rinibribu a tattao ti mapattapatta a nakitipon iti selebrasion a panangrambak ti gobierno probinsial iti Maika-194th Foundation Anniversary idi Pebrero 2.

“Adu dagiti rason nga agselebrartayo – nasayaat a panangituray, ad-adu nga investments a simrek, dumur-dur-as nga industria ti turismo, ken napigpigsa ngem iti kallabes ti public-private partnership… ad-adu ti rasontayo nga agselebrar gapu kadagitoy positibo a developments,” kinuna ni Gov. Imee R. Marcos bayat ti panangidaulona iti selebrasion iti daytoy nga aldaw a dinar-ayan ti mapattpatta a 10,000 a tattao.

Iti 8:00 ti bigat daytoy nga aldaw, Huebes, naangay ti ecumenical prayer iti provincial capitol grounds a sinaruno ti pannakaisa ti bandera nga inatendaran dagiti opisial ti lokal a gobierno ti dua a siudad ken 21 a munisipalidad iti probinsia, ken dadduma a sangaili manipud iti publiko ken pribado a sektor.

Naisaruno ti pannakabendision ti kaipaspasdek a lobby offices ti INVEST ken PSWD iti uneg ti provincial capitol, ti Museo Vivo Garden, ken ti La Tabacalera Ilocano Lifestyle Center a nangabaruanan manipud idi nagtugaw ni Gov. Marcos iti puestona.

Sabali pay nga aktibidad iti daytoy nga aldaw ti “Open Capitol” no sadino a naluktan amin dagiti opisina ti gobierno iti publiko tapno ad-adda pay nga agbalin a pamiliar kadagiti umili kasta met kadagiti bisita dagiti serbisio publiko nga ipaay dagitoy nga opisina.

Kabayatanna, naipasdek dagiti nadumaduma a puesto iti Aurora Park no sadino a mabalin nga agparetrato ti publiko iti photo booth, body arts kas iti permanente a tattoo ken face painting, maysa a freedom wall a pagdrowingan wenno pagiladawan dagiti artista iti ayatda iti arte ken dadduma pay a booth a nairanta a manglinglingay iti publiko.

Kas paset ti anibersario, nakikammayet ti gobierno probinsial iti Northwestern University a nangangay iti job fair iti Laoag City Amphitheatre a nangipaay kadagiti agbirbirok iti trabaho iti gundaway a maiyempleo ditoy wenno iti ballasiw taaw.

Naangay pay ti “Ragragsak iti Aurora Park” iti alas 4:00 ti malem a nakaipabuyaan ti maysa a mini concert ken “showcase-your-talent” show. 

Mismo a ni Police Chief Supt. Franklin Jesus B. Bucayu, Region 1 police director, ti namagsapata ken nangiyaspili iti baro a ranggo dagiti naipromot a police personnel.

Impaganetget ni Bucayu kadagiti naipromot a polis ti panangsurotda iti prinsipio ti napilida a propesion, nangruna iti disiplina.

“Ang kapulisan ay dapat makilala sa pagiging disiplinado.  At sana, sa pagtaas ng inyong ranggo ay tumaas din ang disiplina ng bawat isa sa inyo.  Let discipline be the hallmark of your work as police professionals.  Always hold on to self-discipline as you go on to enforce the law with full respect for human rights,” kinuna ni Bucayu.

Karaman kadagiti naipromot dagiti 77 police commissioned officers (PCOs) ken 842 police non-commissioned officers (PNCOs) a nakadestino iti nadumaduma a police units ken opisina iti Region 1.

Kadagiti PCOs, 68 ti naipromot iti police senior inspector ken 9 iti police inspector, idinto nga iti PNCOs, 29 ti naipromot iti senior police officer 4 (SPO4), 149 iti SPO3, 32 iti SPO2, 112 iti SPO1, 290 iti PO3, ken 230 iti PO2.

Nakiragup iti nasao nga aktibidad dagiti naipromot a personnel manipud kadagiti nadumaduma a regional support units (RSUs) iti Region 1 nga indauluan ni Atty. Sover D.C. Gonting, hepe ti Regional Legal Service 1, a naital-o a kas police superintendent ken timmabuno pay iti nasao a seremonia dagiti asawa, annak, gagayyem ken agraem kadagiti naipromot, a pakairamanan ni dati a PNP Chief, Arturo C. Lomibao.

Indagadag ni Bucayu kadagiti naipromot ti “panangipakatda amin a kabaelanda nga agbalin a pagwadan ti agserserbi a publiko a tunggal tignayda ket naimula iti solido a moral a pundasion”.

Kinuna pay ti regional director a mangnamnama a ti panagsapata dagiti naipromot ti mangiduron kadakuada nga ad-adda pay a mangipakat iti kabaelanda nga agbalin a modelo a police officers a maikari a respetaren ti komunidad.

“Ipakita ken ipariknayo kadagiti umili ti napintas ken pudpudno a panagug-ugali ken panagpampanunot ti maysa a polis,” inyunay-unay ni Bucayu.#

Inatiw ni Sison, agtawen iti duapulo ket tallo, dagiti 29 a nakabalubalna ket inyawidna ti premio a P100,000.00 ken plake. Napili pay a Best in Gown kalpasan nga irampana ti abel a gown a dinesinio ni Raymund Arce a napili met kas Best Designer.

Napili met kas Saniata ti Ylocos World nga addaan iti premio a P75,000.00 ni Jannie Loudette Alipo-on manipud iti San Fernando City, La Union. Iti talent portion idi Enero 30, napili pay ni Alipo-on kas Star of the Night.

Naisaad met ti korona ken ni Mary Candice Ramos ti Sto. Domingo, Ilocos Sur kas Saniata ti Ylocos Environment idinto a Saniata ti Ylocos Model of the World-Philippines ni Reina Mae Maerina ti Villasis, Pangasinan. Agpada dagitoy nga immawat iti P50,000.00.

Nagpuesto kas first runner-up ni Jennica Ollero ti Tubao, La Union malaksid a napili pay daytoy kas Miss Photogenic ken Ilocano’s Choice. Ni met Kate Ann Goza ti Bautista, Pangasinan ti nagbalin a second runner-up a napili pay kas Best in Swimsuit.

Naipaay met ti sabali pay a minor awards kada May Ann Naguit ti Bugallon, Pangasinan ken Miss Congeniality ni Rochelle Cadiente ti Magsingal, Ilocos Sur.

Malaksid a naikadakkel dagiti premio, napagbalin pay a Saniata ti Ylocos ti titulo ti salip manipud iti Saniata ti Ilocos Sur iti napalpalabas a Kannawidan Festival tapno mailukat daytoy kadagiti babbalasang manipud iti uppat a probinsia iti Rehion Uno ken iti probinsia ti Abra.#

Nasab-itan iti Medalya ng Kagitingan da SPO4 Gerardo J. Jugo, SPO1 Conrado O. Agtarap ken PO2 Augusto G. Dela Cruz gapu iti exemplary performance of duty bayat ti maysa nga engkuentro kadagiti masuspetsa a miembro ti robbery-hold-up gang a napasamak iti Barangay Lydia, Marcos, Ilocos Norte idi Hulio 3, 20011.

Naikkan pay iti plake ti pammigbig dagiti PNP personnel a pakairamanan da PCI Sover D.C. Gonting (Best Regional Legal Officer of the Year, National), ken PSSupt. Ferdinand O. Divina, hepe ti Regional Criminal Investigation and Detection Unit 1, (innovative solution of the unpaid electric bills of Ilocos Norte CIDT to Ilocos Norte Electric Cooperative, Inc.).

Naikkan met iti Medalya ng Kasanayan ni Police SSupt. Ferdinando G. Sevellia, agdama a Deputy Regional Director for Operations ti PRO13 gapu iti “exemplary efficiency, loyalty and unselfish devotion to duty” kas Regional Chief Directorial Staff ti PRO1 iti dandani dua a tawen.

Kabayatanna, tallo nga stakeholders ti napadayawan gapu iti suportada kadagiti plano ken programa ti PRO1.

Karaman kadagiti napadayawan da Andrew M. White, Vice President for Operations/Plant Manager of the Holcim Phils., Inc., La Union Plant; Ryukichi Kawaguchi, President and CEO of San Roque Power Corporation; ken  Federico E. Puno, President and CEO of Team Energy, kas pammigbig iti suportada iti  PRO1 a mangipaneknek iti nasayaat a police-community partnership.

Ti tema ti selebrasion ita a tawen: “Police Regional Office 1: May Serbisyong Pagkukusa, Kaibigan ng Mamamayan at Tagapagtanggol ng Karapatan”.#

Naipila iti provincial prosecutor’s ofice iti Vigan City ti kaso a carnapping ken reckless imprudence resulting in homicide maikontra ken ni Jesus Follentes Jr. y Salazar, 32, baro, ken residente iti Barangay Angkileng, Sta. Lucia, Ilocos Sur.

Indeklara ti doktor a nangtaming kenkuana a dead on arrival iti Vigan Polyclinic Hospital ni Teodelio Salvador y Alconcel, 49, naasawaan ken residente iti Barangay Anonang Menor, ditoy met laeng nga ili gapu iti grabe a sugatna iti nadumaduma a paset ti bagina  kalpasan a dinungpar ti kotse a minaneho ti suspek iti sanguanan ti sementerio ti nadakamat a barangay.

Napakaskas ti panagpataray ni Follentes gapu ta linibasna nga intaray ti Toyota Corolla a kukua ni Bernard Arce y Quintong, 41, residente iti Barangay Don Alejandro, Caoayan, Ilocos Sur a nakaparking iti igid ti kalsada iti Barangay Don Lorenzo Querubin ditoy met laeng nga ili.

Segun iti report, nakita ni Reymund Arce y Dollete, anak ni Bernard, ti panangitalaw ni Follentes iti kotse ket dagusna nga impakaammo iti amana.

Sinakayan ni Arce ti motorsiklona ngem idi makadanon iti nakapasamakan ti aksidente, nabaliktaden ti kotsena iti maysa a bakante a solar kalpasan a nadungpar ti suspek ni Salvador.

Naammuan iti inbestigasion a saan a nagmenor ti suspek iti napakaskas a panagpatarayna iti baet nga adda barikada iti asideg ti police assistance center  ket nagresulta iti panangdungparna iti biktima a nairana a lumasat.

Naglak-am met ti sugat iti ulo ti suspek ket naitaray iti Vigan Polyclinic Hospital sa kalpasanna, naipan iti Caoayan Police Station para iti nainget a pannakapalutpotna.

Nakaro ti dadael ti kotse idinto a totally wrecked ti bisikleta.#

Nagreport iti polis ditoy ni Atty. John Rey Dolor Querubin, 31, agpapaay nga abogado iti public attorney’s office iti Vigan City, a sinerrek dagiti mannanakaw ti balayna idi rabii ti Enero 30 ket intarayda dagiti kuarta ken sanikuada nga agassawa.

Iti panagimbestiga dagiti polis, naammuan a nakastrek dagiti mannanakaw iti uneg ti balay babaen ti yuulida iti maikadua a kadsaaran ken iseserrekda iti nadadael nga steel window iti akin-amianan a paset ti pader.

Kinurimes dagiti di pay nabigbig a mannanakaw ti maysa a laptop, Olympus camera, P20,000.00 cash, lisensiado a cal 9mm pistol/CZ model C2075 RAMI nga addaan serial number A0702373 nga agpateg iti P45,000.00 ken ti bag ni Atty. Fatima Vitamog-Querubin a naglaon iti P5,000.00 ken dadduma pay a personal a belongings.

Nasarakan dagiti inbestigador ti laptop ken dadduma a personal belongings dagiti biktima iti kataltalonan agarup 40 metro ti kaadayona iti pagtaengan dagitoy.

Kas kiddaw dagiti agassawa, inimbitaran dagiti polis da Edgar Veramon ken Ronald Vitamog, agpada a kaarruba dagiti biktima, para iti clarificatory investigation ken naipakatan ni Veramon iti fingerprinting para iti pannakaikumpara kadagiti naala a lemma ti ramay iti crime scene.

Kabayatanna, naireport a kinamat dagiti polis ni Veramon gapu iti di panangitaltalek daytoy iti impasdekda a checkpoint ket idi makamatanda, naduktalanda nga adda iti babaen ti inpluensia ti arak.

Naiyisoan ni Veramon iti tiket gapu iti panaglabsingna iti trapiko.

Madama ti panagimbestiga dagiti polis mainaig iti nasao a panagtakaw.#

Segun iti listaan nga indatag ti prosekusion iti Senado nga agtugtugaw a kas impeachment court, 96 ti nakaiskediul nga agtestigo tapno paneknekanda a naglabsing ni Corona iti Konstitusion, panangliput iti panagtalek ti publiko ken panagkunniber ken korapsion. Karaman dagiti mapaayaban dagiti 11 a justices ti Korte Suprema, Court Administrator Jose Midas P. Marquez, Justice Secretary Leila M. de Lima, dagiti eksperto iti linteg, clerks of court, real estate developers, ken kamkameng ti media.

Iti met biang ti depensa, imbagada a mangipresentarda iti aganay 25 a testigo.

Kasapulan a rugosen ti prosekusion ti bilang dagiti ipresentarda a testigo tapno saan nga agbayag unay ti impeachment trial gapu iti posible nga epektona kadagiti umili ken iti pagilian.

Kas kapaliiwan, maysa wenno dua laeng a testigo ti maipresentar ti prosekusion iti impeachment court gapu kadagiti agsusupanget nga argumento ti prosekusion ken depensa ken iti agsasanggala a panangkontra ti naud-udi kadagiti maidatag a dokumento, ket abutenna la ketdi iti tawen sakbay a maiwakas ti impeachment trial. Apektaranna la ketdi ti panagtrabaho ti lehislatura. Mapempenanda la ketdi kadagiti gakat a tratarenda iti Kamara ken Senado tapno maipasada a linteg.

Kanunonganmi ti kinuna ni Sen. Miriam Santiago a saan koma a ti bilang dagiti saksi ti kitaen ti prosekutor no di ti kadagsen ti testimoniada a mangpabileg wenno mangpapigsa kadagiti akusasionda maikontra iti chief justice.

Isut gapuna nga agtutugaw koma dagiti kameng ti prosekusion tapno kitaenda a naimbag dagiti testigoda no adda met la maitulongda kadagiti walo nga articles of impeachment nga insaklangda iti Senado maikontra iti dadaulo ti Korte Suprema, kasta met a agsasangoda iti depensa para iti stipulasion kadagiti dokumento a maidatag iti korte babaen kadagitoy a testigo tapno nadardaras ti panaguyas ti panagusig. Rumbeng a maiwakas daytoy iti mabiit tapno ipamaysa metten dagiti agilinlintegtayo ti agputar kadagiti linteg a mangsolbar kadagiti nagkaadu a problema ti pagilian, nangruna iti ekonomia iti sanguanan ti maam-amak a panagpangato manen ti presio ti lana gapu kadagiti riribuk iti Nagtengnga a Daya.#

No pannakaitag-ay ti kultura ti panagbasabasa ken panagadal ti kangrunaan a rason, napintas unay nga addang ti pannakaiserrek ti ad-adu pay a libro ditoy pagilian nga aggapu kadagiti sabsabali a nasion. No ad-adu ti maiserrek, ad-adu met ti basaen. No ad-adu ti basaen, ad-adu met ti matakuatan, maammuan a kabarbaro a banag, masukisok ken maadal ken manggubuay a mangpadas wenno mangaramid met iti kapkapnekan a pakairanudan ti sapasap.

Ti panangdegdeg iti gagar a mangammo kadagiti kabarbaro nga idea ken kapanunotan ket dakkel la unay a katulongan ti asinoman nangruna kadagiti ubbing ken agtutubo ta maengganioda a mangaramid met iti pagsayaatan ken pakairanudan ti kaaduan. Iti ababa a pannao, agbalinda a produktibo nga umili. Maiyadayoda pay kadagiti makailuod a bisio ken kadagiti negatibo a produkto ti nalidem a pampanunot, aramid ken kapanunotan.

Kangrunaanna, dagiti koma libro a para nursery, kinder ken reference books ti ilayus dagitoy nga aglako iti merkado. Ta nasken a maipaganetget kadagiti ubbing ti kinapateg ti panagbasabasa ta dakkel la unay a maitulongna iti pannakasukog ti kinataoda ken ti masakbayanda. Masukog met ti gimong a paggunggunayan kadagiti produktibo ken positibo a pampanunot.

Ngarud, makatulong unay iti irarangpaya ti kultura ti panagbasabasa ken panagadal ti direktiba a naggapu iti Department of Finance a mangibilbilin a saanen a mabuisan dagitoy a maiserrek a libro. Ibilbilin ti  Department Order No. 57-2011 a duty-free ken saan a karaman iti 12% VAT dagitoy a libro, maaramat man a para iti commercial wenno iti personal.

No mabuisan ngamin dagiti libro, nangina met ti bayadda. No nangina ti bayad ti maysa a libro, manmano met ti gumatang. No manmano ti gumatang, manmano met ti agbasa. Dagiti laeng ngatan makabael nga aggatang wenno naluklukay ti aangsanda ti agpursigi a gumatang. Lalo ket adda pay ti kultura ni Pinoy nangruna ken ni Ilokano a dina gastuen ti kuartana iti banag a saan unay a nasisita. Daytoy ti rason a naawagan ti pagilian a nation of non-readers.

Nation of non-readers? Saantayo kano a managbasabasa?

Kasta ti panirigan dagiti babaknang a nasion iti pagiliantayo. Ania ngarud ti maaramidan no isu dayta ti assessmentda? Adu met a dagiti managbasabasa, laeng ta no nangingina dagiti libro, agpanunottayo pay iti maminsangapulo a daras sakbay a dutdoten ti igatang. Tilmonen pay ti katay santo agsennaay kalpasan a makita ti bayad ti esseman a libro. Dayta kinangina ti gatad ken balor ti libro ti rason a saan a magatang ti kayat a gatangen. Agbibiagtayo iti third world country wenno nakurapay a nasion dayta ti gapuna a nairut unay ti barikes. Saan a maibilang a karaman iti badiet ti igatang iti libro.

Dagitinto pay magatang a magasintayo ken dadduma a babasaen  ket pagsisinnublatan ti sangapamilia, sangakaarrubaan, aggagayyem no diman sangapurokan.

No mabasa daydiay maysa, sublaten daydiay maysa, ipasublatnanto met iti sabali. Inton agsubli (no mapanunotda pay nga isubli) ti magasin wenno babasaen iti gimmatang, napirpirsayton daytoy wenno agkurangen dagiti panid. Daytoy a kultura ti panagbibinnulod ket nailasag iti puli; saan laeng nga iti probinsia ti pakapaspasamakanna, uray kadagiti siudad.

Ti kultura ti panagbasabasa ket addan kadatayo, ngem awan kadatayo ti panaggatang kadagiti nangingina a libro. Isu nga adda dayta kultura ti panagbibinnulod. Umir-irut met ti panagkikinnabsatan, panaggagayyem, panagkakaarruba, sangkapurokan no adda dayta nauneg a relasion gapu iti panagbibinnulod.

Ngem kadagitoyen a panawen a nagrairan dagiti wagwag wenno ukay-ukay a libro, immadu ti agbasabasa.

Dagiti libro dagiti nalalatak nga author ti magatang. Dagiti libro iti literatura a saan a kabaelan a gatangen idi ket binag-oyen itan iti panaggatang ta nakalaklaka lalo kadagiti lako kadagiti naikariton iti bangketa, kadagiti sales kadagiti bookstore wenno sadino la ditan a yan ti wagwagan wenno ukay-ukay. Lalo kadagiti na-phase out kadagiti libraries ta nagbalin metten a digital libraries dagiti dadduma no di man isu itan ti kaaduan kadagiti narang-ay a nasion.   Kas iti naisuratsurattayon,  ti kinalaka dagiti libro a babasaen idi ‘20s ti nangited iti dakkel a ganaygay iti panagbasabasa.

Nasayaat la unay dayta department order ti DOF a mangibilbilin a duty-free ken saanen a mapatawan iti buis dagiti mailako a libro ta papigsaenna pay ti essem nga agbasabasa kadagiti libro ken magasin, lalo dagiti kabarbaro, no nababa ti panaggatang kadagitoy. Namnamaen a nalaka metten ti panaglako ta saanda la ngarud nga agbuisen wenno mabuisan.

Ngem no nangina ti panaglako, diak la masigurado no maragpat ti target a kaaduan ti malakuan lalo ket adu metten dagiti ebooks a libre ken dagiti sinurat a mabasbasa a libre iti internet. Ti panaggastos iti nangina a libro ket saanen a mapanunot pay a banag.#

Ngem duapulon a tawen manipud idi. Ket no nagkuti koma ti amin idi, di kad’ dadakkel itan dagiti nasao a kayo. Dakkel koma itan dagitoy a katulongan a mangtiped kadagiti didigra nga isangbay ti pannakaabuso ti nakaparsuan. Ngem ania ngarud, naigalad metten kadatayo ti tungtungkua. Sa ita, tinnudo ketdi no asino dagiti rumbeng a mapabasol. Nagalas a galad!

Pagpiaanna ketdi, naigalad met kadatayo a Pinoy ti kinamanagtulong. Itoy a napasamak idiay Mindanao, layus manen dagiti simmangpet ken agsangsangpet pay laeng a tulong (kas iti napasamak idiay Japon idi nagingginedda a nagaluyoanna). Iti kallabes a Paskua, adu dagiti saanen a nagsagana iti kasta la unay tapno itulongda laengen kadagiti nadidigra. Makakulding iti rikna ti inaramid ti maysa nga ubing nga intulongna kadagiti biktima ti layus dagiti sensilio a nabayag nga inurnongna iti alkansia a para koma kadagiti gatangenna a para kenkuana iti Paskua.

Daytoy koma a kinamanagtulongtayo ti aramatentayo tapno maalawtayo ti agsungsung-aben a nakaparsuaan. Ayna, di kad’ nagsayaat!

Pasamak daytoy a pagsarmingantayo amin. Saan ket koma a dayta agpipinnabasol ti ubraentayo.

Daytoy koma a pagteng, riingenna koma met ti amin tapno gesdanen ti panangabuso iti nakaparsuaan. Maisardeng koman dagiti panag-logging, panagminas (aglalo kadagiti ili iti Tanap). Saanen nga urayen a mapasamak manen ti sabali pay a didigra sakbay nga agkutitayo.

Seknan koma metten iti konsensia dagiti mangidadaulo kadatayo. Isuda dagiti kangrunaan a makagapu dagitoy a pasamak.

Ditoy Tanap, saan a mailimed ti kanayon a pannakalayus dagiti ili a madalanan ti Karayan Cagayan. Ta apay? Awanen ti kayo kadagiti kabambantayan. Bassit laeng a tudo, addaytan ti sangataaw a danum. Itoy laeng  pannakapasamak ti trahedia idiay Mindanao, nalayus manen dagiti nasao nga ili iti Tanap gapu iti masagsaginnit laeng a tudo.

Ngem ti nakakalkaldaang ita ditoy a paset, kannigid-kannawan dagiti panagminas.

Makapasuron daytoy ta iti maysa a session (a naitelebays) dagiti opisial, inaklonda a dida pay gayam ammo no kaano a makuna nga small scale wenno large scale ti panagminas. Small scale kano dagiti inaprobaranda. Ngem barko met ti agbumbunag kadagiti naminas a magnetite iti igid ti baybay ken karayan.

Kasapulan ti naiget a panagbantaytayo, kuna ketdin dagitoy nga opisial.

Inaprobaranda pay la ngarud dagita nga small scale (a large scale met gayam ti operasionda) a panagminas no mismo a nagtaud kadakuadan a dida pay ammo ti makuna a large wenno small scale.

Itay nabiit, bassit laeng a damag ti pinarnuay ti pannakarneb ti barko a pagiluglugananda kadagiti naminasda. Kasla dagiti biktima idiay Mindanao a nagaburan. Ta apay ngata? Narigat ti agsasao.

Ketdi, naragsakan dagiti maseknan nga umili itoy a pannakarneb ti nasao a barko a mangitaltalaw kadagiti daratda a mangkurkurikor iti pundasionda iti layus.

Saan nga ipalubos ti Apo daytoy a pannakaitalaw dagitoy daratmi, kinunada.

Ala, sapay la koma ta agsardengen dagitoy nga aramid. Saan koman nga urayen pay ti sabali manen a trahedia sakbay nga agkutitayo.

Maseknan ti amin itoy a pasamak. Rugiantay’ koma iti uray bassit laeng nga inisiatibotayo ti pannakasalbar ti nakaparsuaan. Mulaantayo itan dagiti agkakalaegan a bambantay wenno dagdaga iti aglawlawtayo. Maaddaan koma iti ngipen dagiti opisial tapno aramidenda dagiti obligasionda.

Ngem no awan latta, ta lumabas laeng kadagiti matatayo dagitoy a pasamak, padaanantayo latta ngaruden ti sabali pay a didigra. Padaanantayo lattan ti sabali pay a leksion nga ipaay ti sabali pay a Sendong.#